مطلب برتر

صدای دامپزشکی ایران

لوگوی دوستان

پیوندها

مدیریت سایت

بنيانگذار دوره جراحي تخصصي دامپزشكي در كشور در گفتگو با «جام‌جم» 

ردپاي جراحي روي حيوانات ‌ كه قطعا منظورمان حيوانات اهلي است ‌ را در كدام مقطع از تاريخ بايد جستجو كرد؟

اولين اثري كه در پزشكي و درمان و مداواي انسان‌ها در كاوش‌هاي باستان‌شناسي يافت شده مربوط به ادوين اسميت پاپيروس و متعلق به 5000 سال قبل در مصر قديم بوده است. ولي آثاري كه در مورد دام‌هاي اهلي و حيوانات خانگي يافت شده به 4000 سال در همان مصر قديم مربوط بوده كه مطالعات نشان داده كه چشم پزشكي و اعمال جراحي روي چشم گاو و سگ انجام مي‌شده است. پس از بررسي فيزيك كره چشم و تأثير نورها روي عدسي و اعمالي كه در راستاي اصلاح كردن موارد غيرطبيعي انجام شده اين دو حيوان تحت عمل جراحي چشم قرار گرفته‌اند.

پس تكنيك‌هاي جديدترجراحي از چه زمان وارد چرخه درمان حيوانات شد؟

چون صحبت از چشم پزشكي روي حيوانات شد،جالب است بدانيد چشم پزشكي جديد با تأكيد بر چشم پزشكي سگ از سال 1800 ميلادي دوباره مورد توجه قرار مي‌گيرد و تا سال 1850 منجر به ابداع و اختراع وسايل جديدتر چشم پزشكي همزمان با پيشرفت آن در پزشكي انسان مي‌شود كه تا امروز ادامه يافته‌اند. جراحي حيوانات با ابداع داروهاي بي حسي موضعي و داروهاي بيهوشي عمومي (در سال 1800 ميلادي) و از اوايل قرن نوزدهم به اوج خود مي‌رسد و اعمال جراحي در حيوانات با گسترش تكنيك‌ها و روش‌هاي جراحي پيشرفت قابل توجهي مي‌كند. به طوري كه امروزه در مورد تقريباً هر يك از حيوانات كتاب يا كتاب‌هايي درخصوص تكنيك‌ها و روش‌هاي جراحي عمومي و اختصاصي همان حيوان به رشته تحرير در آمده است، مانند كتاب‌هاي جراحي اسب، جراحي دام‌هاي كوچك، جراحي‌هاي گاو و نشخواركنندگان، جراحي پرندگان، جراحي حيوانات وحشي و جراحي موجودات دريايي يا آبزيان.

جراحي در حيوانات از همان ابتدا با چه موانع و مشكلاتي روبه‌رو بود؟

جراحي در حيوانات مانند جراحي در انسان نمي‌توانست براحتي انجام شود، چرا كه با مشكلات فراواني همراه بوده است. ابتدا اين كه جراح دامپزشك نمي‌توانست با بيمارش مانند جراح‌هاي انسان ارتباط كلامي برقرار كند؛ بنابراين اغلب اگر حيواني مثلا دچار شكستگي مي‌شد، محكوم به فنا بود؛ بنابراين اولين گام در جراحي دام توانايي مقيد ساختن آن بود كه بتوان به آن نزديك شد و كاري انجام داد. سپس مساله ايجاد بي‌حسي يا بيهوشي بود كه در طول عمل ناگهان حيوان از جا برنخيزد يا تكان نخورد و به خود يا افراد اطرافش صدمه يا خسارتي وارد نكند.

كشفيات دانشمنداني چون پاستور يا كخ تا چه اندازه توانست به ايجاد تحول در اين عرصه كمك كند؟

پس از اين كه اهميت رعايت استريليتي يا روش‌هاي آسپتيك يا عاري از ميكروب در انسان توسط جراح معروف لرد ليستر (در سال 1912 - 1827) كشف شد، انقلابي در انجام اعمال جراحي انسان‌ها به‌وجود آورد كه همزمان با كشفيات پاستور (در سال 1895 - 1822) و كخ مورد تأييد قرار گرفت. تصور مي‌شد حيوانات به عفونت‌ها مقاوم هستند و همانند انسان نيازي به رعايت اين اصول استريليتي نيست كه بعدها با بررسي‌هاي بيشتر اين نتيجه حاصل شد كه حيوانات همانند انسان‌ها به عفونت‌ها حساس هستند؛ بنابراين سومين مورد اصول آسپتيك يا استريليتي يا عاري از ميكروب براي آنها نيز ضروري و تعيين‌كننده و تضمين‌كننده سلامت آنها محصوب مي‌شود. لذا وقتي اين سه مشكل يعني روش‌هاي مقيد كردن حيوان، روش‌هاي ايجاد بي‌هوشي عمومي يا بيحسي‌هاي موضعي، روش‌هاي جراحي كردن در شرايط استريل و عاري از ميكرب حل شد، اعمال جراحي براي حيوانات نيز با سهولت بيشتري شكل مي‌گرفت و گسترش مي‌يافت. وابسته بودن انسان به حيوانات از هر نوع، ابداع شيوه‌هاي جديد و تكنيك‌هاي جديد جراحي، ابداع داروهاي هوشبري و بي‌حسي موضعي جديد، ابداع داروهاي جديد آنتي بيوتيكي و نيز ابداع وسايل جديد جراحي در گسترش اعمال جراحي در حيوانات در دامپزشكي نقش بسزايي داشته‌اند.

چرا تنها در دسته‌اي از كشورها و عمدتا كشورهاي غربي به جايگاه حيوانات و ضرورت توجه و حمايت از آنها بها داده مي‌شود؟

كشورهاي اروپايي و آمريكاي شمالي، قديمي‌ترين دانشكده‌هاي دامپزشكي را دارند كه نشان مي‌دهد از ديرباز حيوانات جزيي از زندگي انسان‌ها را تشكيل مي‌دادند و انسان‌ها در جوار استفاده از موهبت‌هاي اين حيوانات نسبت به سلامت آنها احساس مسووليت مي‌كردند و تلاش داشتند از درد آنها بكاهند. عشق به حيوانات و لزوم احساس مسووليت و تلاش براي بازگرداندن سلامت حيوانات سبب پيشرفت علم تشخيص بيماري، درمان دارويي يا درمان جراحي اين حيوانات شد. متأسفانه در كشورهايي كه به حيوان به عنوان يك موجود دون پايه نگاه مي‌كنند و اهميت حيوانات خدمتگزار را در توليد غذا، شير و گوشت، پروتئين، پوست، پشم و در نقل و انتقال و ورزش و تفريح يا نگهباني از گله، باغ و اموال يا به‌عنوان حيوان همدم در نظر نمي‌گيرند يا به علت فقر، براي دام و حيوان بيمارشان هزينه‌اي نمي‌كنند، لذا نمي‌توان انتظار پيشرفتي داشت.

مسلما صنعت بيمه در اين كشورها با رشد دامنه خود،كمك شاياني به رشد و توسعه جراحي دامپزشكي كرده است؟

صنعت بيمه در كشورهاي پيشرفته به توسعه، گسترش و شكوفايي روش‌هاي نوين درمان جراحي كمك كرده است. بدين صورت كه تسهيلات بيمه كردن حيوانات انجام شده و مردم تمام دام‌هاي خود اعم از حيوانات خانگي يا مزرعه را بيمه مي‌كنند، بنابراين در مورد حوادث و بيماري‌ها دامپزشكان با اطمينان خاطر بيشتري نسبت به درمان‌هاي ضروري جراحي دام‌ها اقدام مي‌كنند و با شركت‌هاي بيمه‌گر تعامل منطقي و متقابلي دارند. البته بعضي از اعمال جراحي روي حيواناتي مانند سگ، گوسفند يا بز، خرگوش و موش به‌عنوان حيوان مدل انجام مي‌شود و اگر نتايج رضايت‌بخشي داشت، روي انسان‌ها صورت مي‌گيرد. انجام جديدترين روش‌هاي جراحي پيشنهادي براي نجات جان انسان‌ها روي اين حيوانات نشانگر اهميت خدمتگزاري اين حيوانات به انسان‌هاست.

تازه‌ترين روش‌هايي كه چه در دنيا و چه در كشورمان در جراحي روي حيوانات پياده شده‌اند را برايمان بگوييد؟

تازه‌ترين تحقيقاتي كه بر روي اين حيوانات بدين منظور انجام شده عبارتند از جراحي‌هاي ارتوپدي و استفاده از سلول‌هاي بنيادي در ترميم سريع‌تر شكستگي‌ها، استفاده از سلول‌هاي بنيادي در ترميم پارگي وتر يا زردپي، جداسازي سلول‌هاي بتا از لوزالمعده و تزريق آن در حيوانات ديابتي به منظور تعميم آن در درمان ديابت انسان‌ها، پيوند تاندون از تاندون گوساله جنيني به تاندون خرگوش، سگ و اسب، استفاده از سلول‌هاي بنيادي در ترميم آرتريت پيشرفته در خرگوش، پيوند غضروف جناغ سينه به جاي غضروف مفصلي با استفاده از چسب بيوگلو، پيوند پوست خودي و غيرخودي، پيوند استخوان غيرخودي، استفاده از پلاتين‌هاي استخواني و ميله‌هاي ساخته شده از استخوان گاو در ترميم شكستگي‌هاي سگ،‌ گوسفند، خرگوش، الاغ و پرندگان، استفاده از تحريكات الكتريكي در ترميم شكستگي‌ها و پارگي‌هاي تاندون، استفاده از اشعه ليزر در سرعت ترميم شكستگي استخوان، استفاده از ام.آر.آي در تشخيص ضايعات مفصلي، جراحي انحراف كره چشم در يك راس گاو پرتوليد، جراحي برداشت گنادها در ماهي‌هاي قزل آلاي رنگين كمان به منظور افزايش ضريب رشد، جراحي‌هاي مختلف در شتر مرغ، جراحي‌هاي قلب در گوساله و گوسفند و سگ، استنت‌گذاري در عروق قلب سگ كه جالب است بدانيد تمامي اين موارد در دانشكده دامپزشكي دانشگاه شيراز انجام شده و به طور حتم مواردي ديگر در دانشكده‌هاي دامپزشكي كشورمان نيز تحقق يافته است. در كشورهايي كه در پزشكي و جراحي انسان پيشرفت‌هاي چشمگيري داشته‌اند از اين موضوع استفاده كرده و بخش‌هاي جراحي تجربي حيوانات را در كنار بيمارستان‌ها و مراكز تحقيقاتي خود تأسيس و گسترش داده‌اند كه به سبب اهميت آن جزء جدا نشدني از مجموعه مراكز تحقيقاتي پزشكي آنهاست.

با توضيحاتي كه داديد، لازم است برايمان بگوييد باب جراحي حيوانات در كشورمان از چه زمان گشوده شد؟

در ايران باب جراحي حيوانات با تأسيس اولين دانشكده دامپزشكي در تهران و سپس در شيراز شروع شد. دانشكده دامپزشكي دانشگاه تهران در سال 1324 و دانشكده دامپزشكي شيراز در سال 1348 راه‌اندازي شد و از همان زمان متخصصان جراحي دامپزشكي نسبت به آموزش و اشاعه علم و هنر جراحي دامپزشكي اهتمام تمام داشتند. پس از انقلاب اسلامي اولين دوره تخصصي جراحي دامپزشكي در ايران در دانشكده دامپزشكي شيراز توسط اينجانب راه‌اندازي شد و سپس دانشكده دامپزشكي تهران اين دوره را راه‌اندازي كرد. اكنون در تمام دانشكده‌هاي دامپزشكي ايران متخصصان جراحي دامپزشكي كه در همين دوره‌هاي تخصصي جراحي دامپزشكي آموزش ديده‌اند، مشغول فعاليت‌هاي آموزشي و تحقيقاتي در زمينه جراحي دامپزشكي هستند. متخصصان و دانش‌آموختگان اين رشته شامل دامپزشكان عمومي علاقه‌مند به جراحي دامپزشكي، نسبت به رشته تخصصي جراحي علاقه و تعصب خاصي دارند و تنها رشته‌اي كه در حال حاضر انجمن علمي فعالي دارد، انجمن جراحي دامپزشكي ايران است كه از سال تاسيس (1376) تاكنون 7 سمپوزيوم جراحي دامپزشكي داخلي و 2 سمپوزيوم جراحي دامپزشكي بين‌المللي برگزار كرده و هشتمين سمپوزيوم جراحي داخلي نيز هفته اول اسفند (1388) در تهران وسومين سمپوزيوم بين‌المللي جراحي حيوانات در سال 1390 در جزيره كيش برنامه‌ريزي و برگزار خواهد شد. همچنين مجله تخصصي جراحي دامپزشكي ايران به صورت فعال و در شمارگان منظم چاپ و منتشر مي‌شود كه در بسياري از موسسات بين‌المللي دنيا انديكس مي‌شود و بزودي امتياز ISI خود را كسب خواهد كرد. همه اين دستاوردها مديون تلاش مجموعه همكاران متخصص جراحي دامپزشكي سراسر ايران است.

شايد جالب ترين بخش اين مصاحبه، شنيدن از نمونه‌هاي جالب جراحي روي حيوانات از زبان بنيانگذار دوره تخصصي جراحي دامپزشكي در ايران باشد، كما اين‌كه پيوند لنز داخل چشمي يا آب مرواريد يا حتي ارتودنسي دندان‌ها از موارد جالبي هستند كه شايد كمتر كسي بداند كه روي حيوانات قابل انجامند؟

اگر بخواهم از جالب ترين نمونه‌هاي حيوانات جراحي شده در دنيا بگويم، به‌عنوان اولين نمونه به اسب كورس معروفي در آمريكا اشاره مي‌كنم كه با وجود قدرت بدني بسيار خوب ولي با نزديك بين شدن چشم‌هايش قادر به انجام مسابقه نبود كه تحت بي‌هوشي عمومي لنزهايش را خارج و براساس فيزيك مناسب تشخيص داده شده تراش دادند و سپس به محل اوليه بخيه كردند كه پس از چند روز بينايي‌اش اصلاح و در اولين كورس برنده جايزه بزرگي شد. جالب‌تر آن‌كه اخيراً يك قلاده سگ در اروپا مورد عمل جراحي پيوند لنز قرار گرفته است. از سوي ديگرلاك پشتي كه دو پاي عقب خود را بر اثر سانحه‌اي از دست مي‌دهد، مورد عمل جراحي قرار مي‌گيرد و صاحب دو پاي مصنوعي چرخدار مي‌شود. اسب مادياني كه حامله و داراي كره اسب گران‌قيمتي بود هم در كانادا براثر سانحه‌اي دچار شكستگي مركب دست راست خود شد كه قابل درمان نبود و مي‌بايست قطع مي‌شد كه پس از قطع يك دست مصنوعي برايش نصب شد تا بتواند كره خود را سالم به‌ دنيا آورد.

پونه شيرازي

صدای دامپزشکی ایران

منوی اصلی

آرشیو موضوعی

آرشیو مطالب

لوگوی ما

آمار سایت

امکانات