Voice Of Veterinary

بهداشت دام ، جایگاه و تغذیه دام

بخش دوم

بهداشت تغذيه

-------

غذا به موادي گفته مي شود كه پس از خوردن قابل هضم و جذب باشند و مورد استفاده حيوان قرار گيرند ولي به طور عموم و مصطلح وازه غذا به مواد خوراكي گفته مي شود مثلا با اينكه تمامئ اجزاي سازنده علف تازه و علف خشك قابل هضم نيست باز هم غذا ناميده مي شود .

اصولا يك نوع غذا به تنهايي نميتواند تمام احتياجات حيوان را مرتفع بسازد بنابرين غذاي روزانه حيوان مجموعه اي است از غذاهاي مختلف اين مجموعه را جيره غذايي ميناميم كه برحسب احتياج حيوان و تركيب غذا با توجه به جنبه اقتصادي آن تنظيم ميگردد .

برخي از غذاها براي يك دسته از حيوانات غذاي كاملي است در صورتي كه تكافوي احتياجات دسته ديگر را نمي نمايد مثلا شير كه برا حيوانات شيرخوار تا مدتي غذاي كاملي است از سن معيني به بعد بايد با مواد ديگر توام شود تا احتياجات حيوان را تامين نمايد .

احتياجات غذايي دامها از دو منبع گياهي و حيواني تامين ميگردد ولي بطور كلي گياهان بخش عمده اي از غذاي روزانه آنها را تشكيل مي دهند .

انواع مخاطرات بهداشتي غذا : مخاطراتي كه در غذا سلامت حيوان را تهديد مي كند عبارتند از عوامل زيست شناختي ، شيميايي و فيزيكي

عوامل زيست شناختي يا ميكرو ارگانيسمي ، خود شامل باكتريها ، ويروسها ، انگلها ( تك ياخته ها و كرمها ) و قارچها هستند .

باكتريها منشا عفونتها و يا مسموميتها ي غذايي ميباسند عفونتها و مسموميتها در اثر بلعيدن تعداد كافي از باكتريها ي پاتوژن و واكنش بدن نسبت به حضور يا رشد و تكثير و يا ترشح سم در بدن به وجود مي آيند .

ويروسها ذرات بسيار كوچكي بوده كه انگل اجباري داخل سلولي ميباشند و در خارج ميزبان قادر به تكثير نميباشند به همين دليل ويروسها در غذا قادر به رشد و تكثير نبوده اما ممكن است به طور مستقيم ويا غير مستقيم به غذا منتقل شوند .

انواع گوناگوني از انگلها ( شامل تك ياخته ها ، نماتود ها ، سستود ها و ترماتودها ) ميتوانند ازطريق غذا و يا آبي كه به مدفوع دامها ي بيمار آلوده شده اند به دامهاي سالم منتقل و ايجاد بيماري نمايند .

عوامل شيميايي ممكن است در مواد غذايي وجود داشته ويا در مراحل برداشت ، نگهداري ، حمل ونقل وتهيه جيره غذايي به مواد غذايي وارد شوند اين عوامل هر چند كه از عوامل زيست شناختي در ايجاد بيمار نقش كمتري دارند ولي در مواقعي ايجاد بيماري و حتي مرگ مينمايند سموم شيميايي طبيعي منشاء گياهي ، حيواني و يا زيست شناختي دارند بطور مثال مايكوتوكسين ها در شرايط خاص توسط انواعي از قارجها ترشح شده كه نيايد در مواد غذايي وجو داشته باشد

عوامل فيزيكي عبارتند از وجود هر گونه جسم خارجي كه در غذا يافت شده كه نيايد وجود داشته باشند و در مواقهي اي اجسام خارجي آسيب هاي جسمي را به حيوان وارد نموده و حتي در مواقعي موجب مرگ ميگردند .

ضد عفوني و سمپاشي :

------------

ضد عفوني يا گند زدايي به معني عمومي مبارزه بر عليه امراض واگيردار و عوامل مولده آنها است

بعارت ديگر مبارزه بر عليه عواملي كع ناقل باكتريها ، ويروسها ، انگلهاي تك ياخته اي نيز ميباشد

ضد عفوني كنندها بر دو گرو : 1- عوامل فيزيكي 2- عوامل شيمايي تقسيم مي شوند

عوامل فيزيكي عبارتند از : نور خورشيد ، اشعه ، حرارت ( حرارت خشك و حرارت مرطوب ) ، پاستوريزاسيون ، فياتراسيون ، انجماد

عوامل شيمايي : گندزداهاي شيميايي به موادي گفته ميشوند كه در غلظت هاي مختلف سبب توقف رشد و يا از بين رفتن جرمهاي عفوني مي گردند كه بر دو نوع تقسيم مي شوند : 1-آنتي سپتيكها يا موادي كه در غلظت هاي زياد باكتري كش و در غلظتهاي كم سبب توقف رشد باكتريها ( باكتريوستاتيك ) ميشوند اين مواد كلا يا برروي بافت ( بدن ) و يا جهت استفاده باي ضد عفوني كردن وسايل جراحي و ... به كار ميروند .

2- باكتريسيتها ( ضد عفوني كننده ها ) معمولا اثر ميكروب كش داشته و براي از بين بردن ميكروارگانيسمها بكار ميرود اين مواد عموما در ضد عفوني سالنها ، جايگاه پرورش دام و طيور و ابزارها بكار ميروند

روشها ضد عفوني و سمپاشي :

1- اسپري كردن

2- جتينگ اسپري

3- دوش ثابت

4- گرد باشي

5-روش موضعي

6- حمام دادن

حمامهاي ضد كنه :

حمامهاي ضد انگل خارجي دام در مجموع بهترين و رايج ترين وسايل مبارزه بر عليه انگلهاي خارج بدن دام ميباشد

رعايت موارد مهم در هنگام استحمام دامها :

---------------------------

1- تمام مراتب حمام دادن بايد تحت نظر افراد مجرب و كارآزموده به اجرا در آيد

2- سموم بايد طبق توصيه كارخانه سازنده ابتدا با مقداري كم آب حل شده و سپس به آب داخل حوضچه افزوده شود

3- هرگز سموم مختلف باهم مخلوط و مورد استفاده قرار نگيرند

4- آب به مقدار كافي در اختيار باشد

5- پيش از حمام به سلامت بودن دام دقت شود

6 – دامها خسته ، زخمي ، ضعيف ، تشنه ، فحل ، آبستن سنگين هرگز نبايد حمام كنند

7-دامهاي تشنه پيش از حمام سيراب شوند

8- پشم گوسفندان چند روز قبل از حمام كوتاه شوند

9- بهتر است دامها زير سه ماه حمام داده نشوند

10 – جبران كاستي محلول حمام طبق بروشور سم عمل شود

11- درجه حرارت هوا بايد معتدل باشد

12 –بهتر است زمان استحمام با زمان فعاليت انگلها ( بخصوص كنه ها ) هماهنگ باشد و فواصل استحمام حداكثر 10 روز باشد

13 -بعد از حمام ، دامها نبايد به مدت طولاني زير آفتاب بماند و آب آشاميدني كافي بايد در اختيارشان قرار داد

14 - بهتر است استحمام دام همزمان با سمپاشي جايگاه دام باشد

رعايت موارد مهم در سمپاشي بدن دام :

1- انجام عمليات سمپاشي بايد توسط افراد مجرب و كارآزموده انجام گيرد

2- پيش از هر كاري بايد ار درستي كار سمپاش مطمئن شد

3- مواد غذايي بايد ار حيطه نفوذ انتشار سموم دور شوند

4- آبشخورها بايد تخليه شوند

5- هر گونه كود ف زباله از محوطه خارج شوند

6- خوردن و آشاميدن مواد غذايي در هنگام سمپاشي مجاز نيست و خطرناك است

7- عاملين سمپاش از لحاظ حفاظتي بايد ملبس به لباس كار ، ماسك تنفسي ، عينك ف كلاه ، چكمه و دستكش باشند

8 –سم بايد طبق توصيه سازنده كارخانه ، مقدارش به آب اضافه گردد

9-محلول سم با دقتو حوصله كافي به تمام سطوح بدن دام پاشيده شود اين دقت در باره سطوح مختلف ساختماني نيز بايد رعايت شود

10 – در باد شديد در هواي آزاد سمپاشي نبايد انجام گيرد در صورتي كه باد ملايم باشد شخص عامل پشت به ديوار قرار گيرد

11- پس از اتمام سمپاشي جايگاه دام بايد آبشخورها و غذا خوريها ي دام با آب تميز شسته شوند

شعله افكني :

يك وسيله بسيار خوب خصوصا براي ضدعفوني كف و ديوارها و محوطي خارج از سالنها ميباشد

1- قبل از استفاده از شعله افكن كف دامداري از كود و فضولات تميز شوند

2- وسايلي كه امكان آتش گرفتن دارند و يا در اثر حرارت موجب خسارت ميگردد از محوطه خارج شوند

3- در استفاده از شعله افكن دامها از محوطه دور نگه داشته شوند

4- در و پنجره ها باز تا جريان هوا داشته و گاز توليد شده خارج شود

5- در دامداريهايي كه از چوب و تخته و يا وسايل ديگر آتش گير استفاده شده ازشعله افكني استفاده نگردد .

6- فرد عامل حفاظت ايمني داشته باشد .

در دامداريها به هيچ وجه مواد سوختني به كف و ديوارها ريخته و آتش نزنيد چون

1- امكان آتش سوزي بسيار زياد است

2- به آن صورت ضدعفوني انجام نميگيرد

3- امكان باقي ماندن مواد در كف و ديوار ها بوده كه موجب مسموم شدن دام يا عوارض ديگر وجود دارد .

اصول پيشگري :

پيشگيري به معناي ساده جلوگيري از بوجود آمدن بيماري قبل وقوع آن است

در مفهوم متداول پيشگري شامل اقداماتي است كه از آنها براي بوجود نيامدن بيماري و يا قطع ويا آهسته كردن سير بيمار استفاده ميشود .

نكته مهم در كنترل و پيشگيري بيماري درك نحوه پراكندگي بيماري است كه بايد بدانيم : 1- دامداريها متراكم و نيمه متراكم در چه منطقي واقع شده است 2- ميزان شيوع و نوع بيماري حاضر در مناطق 3- راههاي انتقال

پيشگيري و كنترل بيماري در دام مشتمل بر فعاليتهاي ذيل ميباشد :

1- اقدامات اختصاصي حفاظتي ( مصون سازي = واكسيناسيون )

2- كنترل تردد دام و نقل و انتقال ( قرنطينه )

3- ارتقاي بهداشت محيط ، دامداري ، عمومي

4-مراقبت بيماريهاي دامي

5-ضد عفوني

6- كشتار و امحا

مسلما واكسيناسيون ارزانترين و موثرترين راه كنترل و پيشگيري بيماريها ميباشد بكارگيري واكسيناسيون استراتژيك : اولا سطح شيوع بيماري در بعضي از منطق كشور كاهش پيدا كرده كه اين خود موجب جلوگيري از بروز هر گونه ضرر و زيان اقتصادي به دامداران و سرمايه ملي ميباشد ثانيا ريشه كني بيماري را تسريع مي نمايد

ايجاد ايمني دسته جمعي دامها از مفيدترين عمليات هدايت شده در جهت مقابله با بيماريها است .

موارد مهم در واكسيناسيون :

-----------------

1- نگهداري واكسن در شرايط مناسب از توليد تا تزريق به بدن دام

2- حفظ برودت مناسب ( حفظ زنجيره سرد )

3- رعايت شرايط ستروني بهنگام تلقيح واكسن

4- رعايت دزاژ توصيه شده در واكيسناسيون

5- واكسيناسيون به موقع و در فصل مناسب

قرنطينه دام:

-----------

در بين بيماريهاي عفوني ميكروبي و ويروسي در دامها بعضيها هستند كه نه تنها باعث تلفات بسيار سنگين و صدمات مالي فراواني مي شوند بلكه سرعت انتشار و همه گيري شديدي در زمان كوتاه به وجود مي آورند و همچنين بعضي از بيماريها اين بيماريهاي دامي خطر جدي براي انسان وجامعه بوجود مي آورند